Skoci, Uells dhe Irlandë e Veriut në një tryezë, partitë kryesore kërkojnë të drejtën e vetëvendosjes

Udhëheqësit e partive kryesore politike në Skoci,Uells dhe Irlandën e Veriut kanë shpallur të drejtën e tyre për “vetëvendosje” në një marrëveshje të përbashkët të nënshkruar në një takim të rrallë në kryeqytetin e Uellsit, Cardiff. Të tre partitë,  Partia Kombëtare Skoceze, Plaid Cymru në Uells dhe uniteti pro-irlandez Sinn Fein në Irlandën e Veriut duan autonomi më të madhe dhe përfundimisht pavarësi nga Mbretëria e Bashkuar, por kanë pikëpamje të ndryshme për çështje të tilla si referendumet dhe afatet kohore.

 

John Swinney i SNP-së, Michelle O'Neill e Sinn Fein dhe Rhun ap Iorwerth e Plaid Cymru morën pjesë në cilësinë e udhëheqësve të partisë, dhe jo si zyrtarë në qeveritë e tyre përkatëse. Laura McAllister nga Universiteti i Cardiffit i tha Al Jazeera-s se formulimi i marrëveshjes ishte “qëllimisht” i formuluar në “gjuhën kushtetuese të vetëvendosjes” më të gjerë.

 

“Kjo është hera e parë që kombet e Mbretërisë së Bashkuar po përpiqen të nxisin çështjen kushtetuese. Ata gjithashtu mbuluan disa nga fushat më praktike të politikave ku mund të dëshirojnë të ndajnë qëndrime, të tilla si energjia e rinovueshme, marrëdhëniet me Evropën, zhvillimi ekonomik.” tha ajo

 

 

“Kombet tona kanë të drejtën e vetëvendosjes. Asnjë qeveri e Westminsterit nuk ka të drejtë të bllokojë demokracinë ose të minojë parimin se populli ynë do të vendosë vetë për të ardhmen e vet”, tha grupi të hënën, duke iu referuar parlamentit të Mbretërisë së Bashkuar në Londër.

 

“E ardhmja e kombeve tona i përket Bashkimit Evropian… Për njerëzit që shikojnë nëpër këto ishuj – për njerëzit që shikojnë anembanë botës – nuk mund të ketë shenjë më të qartë se koha e Westminsterit po i vjen fundi. Momentumi është pas lëvizjeve tona; ne besojmë se ndryshimi kushtetues po vjen”, thuhej në marrëveshje.

 

 

Sinn Fein dëshiron që Irlanda e Veriut të largohet nga Mbretëria e Bashkuar dhe të bashkohet me një Irlandë të bashkuar. 

 

Forumi u zhvillua pasi Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, foli për një shpërbërje të mundshme të Mbretërisë së Bashkuar. Ai u tha gazetarëve se një Irlandë e bashkuar do të ishte "fantastike" gjatë një vizite në Irlandë të shtunën.  Në fakt, Kryeministri Andy Burnham kishte diçka për të thënë lidhur me komentin e Trumpit – se qëndrimi i tij për bashkimin e Irlandës mbeti i pandryshuar.

 

Më 27 gusht, udhëheqësi i sapozgjedhur i Britanisë tha se një referendum për largimin e Irlandës së Veriut nga Mbretëria e Bashkuar ishte “jashtë diskutimit”. Burnham gjithashtu ka shuar shpresat e disave për një votim të dytë mbi pavarësinë e Skocisë, duke thënë së fundmi se një referendum tjetër ishte “i ndaluar”.

 

 

 

Anglia dhe Uellsi kanë një sistem të kombinuar ligjor.

 

Skocia funksionon si një sistem i veçantë ligjor i bazuar në ligjin skocez.

 

Irlanda e Veriut ka sistemin e vet ligjor të dallueshëm dhe të pavarur, të bazuar në të drejtën zakonore angleze dhe legjislacionin e vet. Pushteti ndahet në një sistem të njohur si decentralizim, ndryshe nga sistemi federal i Shteteve të Bashkuara ose Gjermanisë. Kjo do të thotë që pushteti nuk ndahet kushtetutërisht në mënyrë të barabartë midis një qeverie qendrore dhe katër kombeve.Institucionet e zgjedhura kanë disa kompetenca me legjislaturat dhe qeveritë e tyre, por mbrojtja dhe punët e jashtme, ndër të tjera, mbeten të kontrolluara nga Londra.

 

Çështja kryesore është se asnjë nga shtetet nuk ka të drejtë të largohet në mënyrë të njëanshme nga Mbretëria e Bashkuar.Skocia mbajti një referendum për pavarësi në vitin 2014, pasi Westminster dha dritën jeshile. Pavarësia u refuzua me 55 përqind vota kundër 45 përqind. Ngjashëm, Uellsi nuk ka asnjë mekanizëm ligjor ekzistues që i lejon Seneddit (parlamenti uellsian) të thërrasë vetë një referendum për pavarësi.

 

Për Irlandën e Veriut, rregullat janë të ndryshme . Sipas kushteve të Marrëveshjes së të Premtes së Madhe të vitit 1998, qeveria britanike duhet të thërrasë një referendum nëse sekretari i Mbretërisë së Bashkuar për Irlandën e Veriut beson se është "e mundshme" që shumica të votojë për një Irlandë të bashkuar.

 

 

Sondazhet e fundit tregojnë një mbështetje të konsiderueshme, megjithëse të ndryshme, për ndryshimet kushtetuese. Një sondazh i Survation zbuloi se 47 përqind mbështesin pavarësinë e Skocisë, ndërsa një sondazh i Universitetit të Liverpulit zbuloi se 36 përqind në Irlandën e Veriut do të votonin për ribashkimin e Irlandës.

 

Në Uells, një sondazh i Survation tregoi se mbështetja për pavarësinë ishte 32 përqind.

 

“Plaid Cymru u zgjodh me theks të madh në shmangien e çështjes së pavarësisë. Situata në Skoci është shumë e ndryshme” dhe “në thelb” e tillë në Irlandën e Veriut dhe Republikën e Irlandës”, shpjegoi McAllister.